ژن‌درمانی فیبروز کیستیک

سلول درمانی- ژن درمانیفیبروز سیستیک (Cystic Fibrosis)  یا سفتی مخاط، نوعی بیماری سوخت‌وسازی در بدن است که بر اثر آن ترشحات در بخش‌هایی از بدن خصوصاً اعضایی که مایع مخاطی ترشح می‌کنند مانند روده، ریه، کبد، پانکراس و دستگاه تناسلی سفت و چسبنده می‌شوند. دلیل این بیماری به خاطر اختلال جهش در ژن کد کننده‌ی پروتئينی به نام CFTR است که در غشاء سلولی قرارداشته و وظیفه جابجایی آب و یون‌های منفی کلرید را به بافت پوششی بر عهده دارد. این جهش بعنوان مهم ترین عامل بیماري مزمن ریوي در کودکان بوده وعامل اکثر موارد نارسایی اگزوکرین پانکراس در اوایل زندگی است. با پیشرفت بیماری ریوی، اکثر بیماران به علت نارسایی تنفسی بین ۳۰ تا ۴۰ سالگی فوت می‌کنند. کشف ژن عامل ایجاد این بیماری و فراوانی بیشمار آن سبب ایجاد انگیزه برای ژن‌درمانی این اختلال در بین محققان گردیده است.

با توجه به اینکه اختلال مذکور به صورت تک ژنی و مغلوب می باشد درمان آن از طریق ژن درمانی به صورت تئوری بسیار آسان به نظر می آید و به عبارت دیگر می توان با انتقال تنها یک نسخه از ژن سالم CFTR به سلول‌ها ریه، بیماری را درمان نمود. اما محققان دریافتند که ژن‌درمانی این بیماری عملا بسیار پیچیده می باشد زیرا به راحتی از طریق مسیرهای هوایی با محیط بیرون در ارتباط بوده و  باعث می شود مکانیسم‌های دفاعی بهتری داشته باشند و عامل انتقال ژن‌درمانی را بیگانه تلقی کرده و آن را از بین ببرند. ژن درمانی در بزرگسالان سخت تر هم بوده چرا که ریه‌های این افراد موکوس سخت و چسبناکی دارد که مانع دیگری برای دسترسی به سلول‌های لایه خارجی مسیرهای هوایی ایجاد می‌کند. از طرفی جهت عملکرد بهتر ژن درمانی باید تکرار گردد؛ زیرا سلول‌هایی که کپی سالم ژن را دریافت می‌کنند پس از مدتی از بین رفته و جای آن‌ها را سلول‌هایی می‌گیرد که دارای نقص ژنی هستند.

همچنین سیستم ایمنی شخص پس از تکرار ژن‌درمانی توانایی شناسایی و مبارزه با وکتورهای ویروسی را به دست می‌آود. بدین ترتیب هرچه درمان بیشتر انجام گیرد اثر گذاری آن کمتر می‌شود. بنابراین برخلاف تئوری، در عمل سیستیک فیبروزیس یکی از چالش‌برانگیزترین اهداف ژن‌درمانی است. محققان در سال ۲۰۱۲ با همکاری شرکت دارویی ورتکس، دارویی به نام ایواکافتور تولید کردند که به درمان ریشه‌ای این بیماری می پردازد. این دارو بر روی ۴ درصد از بیماران مبتلا که دارای جهش کلاس IIIمی باشند، تاثیر گذاشته ولی یکی از گران‌ترین داروهاست که سالانه هزینه‌ای در حدود ۳۰۰٬۰۰۰ دلار آمریکا دارد. داروی دوم ترکیبی از ایواکافتور و ملکول دیگری به نام لوماکافتو می باشد. این دارو رایج‌ترین جهش در این بیماران را هدف قرار می‌دهد که ۷۰ درصد از بیماران را شامل می‌شود.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *