دی ۵, ۱۳۹۶

درمان آرتروز (استئوآرتریت) با سلول درمانی

کلیات استئوآرتریت

استئوآرتریت یا آرتروز  یکی از انواع آرتریت است که با نام آرتروز در میان عموم مردم شناخته شده است، در این بیماری غضروف در یک یا بیش از یک مفصل تخریب می شود. این بیماری معمولا بعد از میانسالی بروز پیدا می کند و عوامل مختلفی می تواند در ابتلا به این بیماری اثرگذار باشد. اما بر اساس آنچه در مباحث علمی مطرح است استئوآرتریت در نتیجه کهولت، سن، وزن بالا یا استفاده بیش از حد از مفاصل ایجاد می شود. شایع ترین مفاصل درگیر در این بیماری مفاصل دست، ستون فقرات و مفاصل تحمل کننده ی وزن مانند لگن و زانو است. در صورتی که ابتلا به این بیماری ناشی از صدمات فیزیکی یا بیماری ها نباشد، استئوآرتریت اولیه نامیده می شود که این بیماری اغلب به دلیل افزایش سن ایجاد می شود. با افزایش سن، پروتئین موجود در غضروف مفصلی از بین رفته که سبب لایه لایه شدن آنها و ایجاد شکاف های ریز در ناحیه غضروف می شود که در نهایت منجر به تخریب کامل غضروف می شود. استفاده مکرر مفصلی که غضروف مفصلی آن ساییده شده است به تدریج التهاب غضروف، درد و تورم مفصل را به دنبال خواهد داشت. با از بین رفتن عملکرد غضروف، ما بین استخوان ها اصطکاکی ایجاد می شود که سبب درد و محدودیت و خشکی در حرکت می شود. التهاب غضروف موجب تحریک استخوان سازی می شود که حاصل این فرآیند ایجاد خارهای استخوانی یا استئوفیت ها می باشد.

استئوآرتریت ثانویه ناشی از عوامل متعددی چون چاقی، ضربات مکرر، جراحی مکرر، اختلالات متابولیسم، ناهنجاری­ های مادرزادی مفصل، نقرس، دیابت، اختلالات هورمونی و مشکلات ناشی از مشاغل خاص است.

استئوآرتریت زودرس را نیز می توان در وزنه برداران، فوتبالیست ها و کارکنان ارتش به دلیل ضربات مکرر به بافت مفصل (رباط­ها، استخوان­ها و غضروف مفصلی) مشاهده کرد. استئوآرتریت برخلاف لوپوس یا آرتریت روماتوئید، یک بیماری سیستمیک نیست و تنها درگیری مفاصل در آن وجود دارد.

علائم استئوآرتریت:

  • شایع ترین علائم استئوآرتریت، درد مفاصل است که بتدریج شروع شده و در طول زمان شدت آن بیشتر می شود. تغییرات آب و هوا به خصوص سرما و رطوبت ممکن است درد را افزایش دهند.
  • محدودیت حرکت، خشکی و کاهش انعطاف پذیری مفاصل در ابتدای روز بیشتر بوده و بتدریج در طول روز کم می شود. البته این خشکی زودتر از خشکی که در روماتیسم مفصلی دیده می شود خوب می شود و معمولا این بهبود حدود ۳۰ دقیقه زمان نیاز دارد.
  • تورم و التهاب در مفاصل تحت تاثیر گاهی اوقات ایجاد می شود.
  • تغییر شکل در مفاصل به علت استئوآرتریت ناشایع است اما گاهی اوقات ایجاد می شود.
  • صدا دادن یا ساسسده شدن مفاصل در هنگام فعالیت
  • تعدادی از بیماران ممکن است هیچ گونه علائم بالینی نداشته باشند و در عکس ساده تغییرات مفاصل به نفع استئوآرتریت باشد.

استئوآرتریت در ناحیه زانو رایج تر است که اغلب به دلیل وزن بالای نیمه ی فوقانی بدن و افزایش وزن است. این امر خود موجب تغییر شکل مفصل به صورت خمیدگی به سمت خارج و زانوی پرانتزی می گردد. تا کنون درمان موثری جهت درمان این  بیماری صورت نگرفته است و درمان های دارویی موجود، محافظه کارانه بوده و گاهی پاسخگوی درد، لنگش و محدودیت حرکت بیمار نیستند. از دیگر روش های درمانی در موارد پیشرفت بیماری می توان به تعویض مفصل اشاره کرد که در صورت عدم کنترل بیماری، استئوفیت ها در ستون مهره بر روی اعصاب نخاعی فشار آورده و درد شدیدی به همراه گزگز و بی حسی ایجاد می کند.

تست تشخیصی:

هیچ تست تشخیصی خونی برای درمان استئوآرتریت وجود ندارد و هدف از درخواست تست های خونی رد سایر علل است. رادیوگرافی ساده در تایید تشخیص و رد سایر حالات می تواند کمک کننده باشد. روش های پیشرفته از قبیل CT یا MRI به ندرت لازم است مگر اینکه تشخیص مورد شک باشد و یا ظن قوی به سایر تشخیص ها از قبیل آسیب به منیسک ها مطرح باشد.

از رادیوگرافی ساده مفصل می توان برای تشخیص یک مفصل مبتلا به آرتروز  استفاده کرد که در آن علائم زیر دیده می شوند.

  • کم شدن فاصله مفصلی به عبارت دیگر کم شدن فاصله بین دو سر استخوانی که مفصل را تشکیل داده اند
  • تشکیل استخوان اضافه در کنار سطح مفصلی استخوان ها که به آنها استئوفیت میگویند
  • افزایش تراکم استخوان در زیر سطح مفصل
  • ایجاد کیست های استخوانی در زیر سطح مفصل
  • تغییر شکل سطح مفصل و کج شدن امتداد استخوان های تشکیل دهنده آن

از دیگر تکنیک های تشخیصی می توان به آرتروسکوپی، جراحی فضای داخلی مفصلی، اشاره کرد. در این روش ناهنجاری ها و صدمات وارده به غضروف، رباط ها و سایر ساختارهای مفصلی شناسایی شده و در صورت امکان ترمیم می شوند. مزیت این روش به جراحی باز، دوره ی نقاهت کوتاهتر آن است.

درمان:

تنها راهکار قطعی موجود برای توقف تخریب غضروف مفصلی و ترمیم آن، کاهش وزن و ممانعت از فعالیت های آسیب رسان به مفصل است. هدف اصلی درمان، کاهش درد، التهاب و بهبود عملکرد مفصل است. در بیمارانی که درد مشاهده نگردیده است، نیاز به درمان نیست. در بعضی بیماران درمان­ های محافظه کارانه مثل استراحت، ورزش، کنترل تغذیه، کاهش وزن، فیزیوتراپی، بهبود عوامل شغلی و استفاده از وسایل حمایت کننده مثل بریس و عصا کافی است. اما در بیمارانی که اقدامات فیزیکی کافی نیست، درمان های دارویی می تواند تکمیل کننده باشد. این درمانها به شکل های موضعی، خوراکی و تزریق داخل مفصلی تجویز می شوند و در صورت ناموفق بودن روش های فوق، جراحی الزامی است.

استراحت مفصل و پرهیز از کارهایی که درد را تشدید می ­کند، فشار وارده به مفصل را کاهش داده ، درد و تورم را تخفیف می­دهد. انجام فعالیت­ های ورزشی تا جایی که سبب بروز درد نشود، مانع پیشرفت استئوآرتریت می­ شوند. این امر با مکانیزم­ های زیر بدست می­ آید.

  1. بالا بردن قدرت عضلات اطراف مفصل و پررنگتر کردن نقش حفاظتی عضلات
  2. جلوگیری از خشکی مفاصل و بهبود تحریک آنها
  3. کاهش وزن و بالا رفتن استقامت بدنی

 

درمان دارویی

مسکن خفیف مثل آسپرین و استامینوفن پاسخگوی درد بسیاری از بیماران است که بر طبق مطالعات، دوز کافی استامینوفن در کاهش درد استئوآرتریت زانو با سایر داروهای ضدالتهاب برابری می کند و همچنین عوارض کمتری دارد. از سایر درمان های موجود، می توان لوسیون های ضد التهاب مانند دیکلوفناک رو نام برد. اگر درد بیماری کاهش نیابد، داروی بعدی، ضد التهاب های غیر استروییدی مانند آسپیرین، ایبوپروفن و ناپروکسن یا مهارکننده های مانند سلکوکسیب است.

علاوه بر درمان های دارویی خوراکی، درمانهای دیگری که به بیمار کمک می کنند عبارتند از:

  • تزریق استرویید ها (کورتون) به داخل مفصل برای کاهش درد و التهاب که در سال های دور انجام میگرفت و با پیدایش درمان های جدیدتر و مؤثرتر، به ندرت انجام میشود.
  • تزریق مایع مفصلی مصنوعی (اسید هیالورونیک) به داخل مفصل که به مدت ۳ تا ۶ ماه موجب کاهش درد بیمار میشود.
  • پماد فلفلبرای تسکین درد
  • فیزیوتراپی: اگر پس از ۶ تا ۸ هفته موجب بهبود درد نشود، احتمالا ادامه آن نیز موثر نخواهد بود.

در صورت درد شدید مقاوم به درمان و عدم امکان جراحی، تزریق هیالورونیک اسید به داخل مفصل کمک کننده است. هیالورونیک اسید به صورت موقت مایع مفصلی را حفظ می­ کند. مفصل را لوبریکه می­ کند، توان مفصل را افزایش داده و احتمالا روی گیرنده­ های درد اثر مستقیم دارد.

درمان جراحی

جراحی در موارد بسیار شدید گزینه انتخابی است که آرتروسکوپی ترمیم پارگی غضروف را بدون جراحی باز میسر می کند.  در بیمارانی که مفصل دچار تغییر شکل شده خصوصا برخی تغییر شکل­های زانو، استئوتومی به کار می­ رود که در این روش قسمتی از استخوان که برهم زنده تعادل است برداشته می شود. آرترودز (جوش دادن استخوان­ها و ثابت کردن مفصل) و تعویض مفصلی روش­ هایی هستند که در موارد شدید تخریب مفصلی به کار می­ روند.

سلول درمانی

در این شیوه سلول های مزانشیم (با نام محصولی مزوسترسل) از ناحیه مغز استخوان جدا شده و به ناحبه دچار عارضه آرتروز تزریق می شود. سلول های مزانشیم دارای قابلیت تکثیر و تمایز به انواع رده های مختلف استخوان ساز، غضروف ساز و چربی ساز می باشد. این سلول ها با واسطه پیام های .شیمیایی حاصل از بافت آسیب دیده، به آن ناحیه مهاجرت کرده و تمایز می یابد. در نتیجه گزینه مناسبی جهت درمان بیماری آرتروز می باشد.

محصول مزوستروسل