دی ۵, ۱۳۹۶

ویتیلیگو ( لک و پیس )

کلیات بیماری ویتیلیگو

ویتیلیگو (پیسی یا برص) نوعی بیماری پوستی است که در آن لک های سفید رنگ به دلیل از بین رفتن رنگدانه های پوست ایجاد می شود. در ویتیلیگو ملانوسیت ها (سلولهای تولید کننده رنگدانه) در بخشهایی از بدن همچون پوست، غشای مخاطی و در مواردی در شبکیه چشم تخریب می شوند. این ضایعات در همه جای بدن وجود دارد و معمولا در دو طرف بدن به صورت قرینه است اما شایع ترین مناطق درگیر در این بیماری صورت، لب، دست ها، بازوها، پاها و ناحیه تناسلی می باشد.

علت بیماری به طور دقیق مشخص نشده است اما محققان طبق فرضیه ای، ویتیلیگو را یک بیماری خود ایمنی می دانند که در آن آنتی بادی های سیستم ایمنی، سلول های خود را بعنوان بیگانه تلقی کرده و از بین می برند. هرچند عواملی مانند استرس های روحی یا آفتاب سوختگی می توانند در بروز این بیماری دخیل باشند.

شیوع بیماری نیم تا یک درصد بوده و تقریبا نیمی از افراد دچار این بیماری، قبل از بیست سالگی علایم آن را در خود خواهند یافت. بیماری در تمام نژادها و هر دو جنس به طور یکسان شیوع دارد. احتمال ابتلا به ویتیلیگو در افراد مبتلا به بیماری های اتوایمیون همچون پرکاری غده تیروئید، نارسایی قشر غده فوق کلیه، آلوپسی آره آتا و کم خونی کشنده بسیار بالاتر است. از آنجایی که توارث در ابتلای این بیماری دخیل است، پزشک در هنگام تشخیص، علاوه بر نشانه های موجود در معاینه بالینی، باید از بیمار درباره هرگونه ابتلایی از خانواده فرد به بیماری خود ایمنی یا حساسیت شدید به نور خورشید مطلع باشد.

اگرچه این بیماری مسری نبوده و عوارض شدیدی را بهمراه ندارد ولی تغییراتی که ویتیلیگو در ظاهر افراد بوجود می آورد، می تواند سلامت روحی و روانی آنها رو تحت تاثیر قرار دهد. بعضی افراد مبتلا به ویتیلیگو احساس پریشانی، شرمندگی، افسردگی، نگرانی یا جمع گریزی را در بیماران به همراه داشته باشد. درپی مشکلات فراوان، محققان به دنبال یافتن راهکارهایی جهت درمان این بیماری هستند.

علایم بیماری ویتیلیگو:

بروز ویتیلیگو به صورت یکی از ۳ الگوی زیر است:

  1. الگوی فوکال (کانونی): ضایعات در یک یا تعداد اندکی از نقاط بدن رخ می­ دهد.
  2. الگوی سگمنتال (قطعه­ ای): ضایعات تنها یک سمت بدن را درگیر می­ کند.
  3. الگوی ژنرالیزه (عمومی): ضایعات به صورت قرینه در هر دو سمت بدن پدید می­ آیند. این الگو شایع­ترین الگوی درگیری است.

تنها نشانه بارز ویتیلیگو وجود لکه های سفید تخت بر روی پوست است. به طور کلی، اولین بار لکه سفید در ناحیه ای از بدن مشاهده می شود که بیشتر در معرض نور آفتاب بوده است. بتدریج لکه های کم رنگ یا بی رنگ، دستها، پاها، صورت و لب ها را در بر می گیرد. اما درگیری در ناحیه کشاله ران، ناحیه زیر بغل، دور دهان، چشم ها، پره­ های بینی، ناف، قسمت­ های تناسلی و مقعد نیز شایع است.

درمان در بیماری ویتیلیگو:

هدف از درمان ویتیلیگو، از بین بردن تضاد رنگ پوست سالم و مناطق درگیر بیماری است. در حال حاضر انواع درمان های دارویی، جراحی و اقدامات حمایتی جهت درمان این بیماری موجود است که انتخاب شیوه ی درمان بر اساس تعداد، محل و گستردگی ضایعات و همچنین تمایل بیمار است.

۱-داروهای استروئید موضعی: پمادهای کورتیکواستروئیدی در برگرداندن رنگ به لکه های سفید کمک می کند. بخصوص اگر در مراحل اولیه بیماری شروع شود، این روش ساده ترین شیوه درمانی است اما استفاده طولانی مدت از این پمادها عوارض جانبی همچون آتروفی پوست، تشکیل چین و چروک و استریا (خطوط رنگی) را در محل موضع بهمراه دارد. این شیوه برای استفاده در نواحی کوچک مبتلا به عارضه قابل استفاده است.

۲-فتوتراپی (درمان با نور): در این روش با استفاده از نور در احیای رنگدانه های پوست اقدام می نمایند. این شیوه­ ی درمانی مؤثر است ولی اثرات آن برای مدت طولانی باقی نمی­ ماند و نیاز به احیای مجدد دارد.

۳- فتوتراپی با پسورالن: پسورالن دارویی است که بصورت خوراکی  یا پماد تجویز می شود و در مواجهه با نور فرابنفش باعث تیرگی پوست می شود. این روش درمانی اغلب برای پیسی دوطرفه کاربرد دارد. عوارض آن آفتاب سوختگی ، تهوع، استفراغ، خارش، رشد غیر طبیعی مو و تیرگی نامطلوب پوست است با وجود اینکه درمان فتوتراپی با پسورالن، ضایعات سفید پوست را رنگدانه دار می­ کند ولی این شیوه­ درمانی وقت گیر و در دراز مدت ریسک ابتلا به سرطان پوست را افزایش می دهد.

۴-دپیگمانتاسیون (حذف رنگدانه): در این روش قسمت های سالم پوست رنگدانه زدایی شده تا با قسمت های فاقد رنگدانه همرنگ شود. این روش برای افرادی که بیش از ۵۰% سطح بدنشان درگیر باشد، بهترین انتخاب است. اما افرادی که به این روش درمان می شوند، برای همیشه بطور غیرطبیعی نسبت به نور حساس خواهند بود. همچنین دپیگمانتاسیون یک روش درمانی دائمی بوده و به راحتی قابل برگشت نیست.

درمان­ های جراحی:

تکنیک های درمانی اغلب در مورادی که در مانی های دارویی کاربردی ندارند، مورد استفاده قرار می­گیرند. انواع روش های موثر در دسترس هستند که بعد از معاینه پزشک روش مطلوب انتخاب می شود.

  • گرافت پوستی اتولوگ (خودی): در این روش قسمتی از پوست سالم خود بیمار برداشته شده و به محل دچار ضایعه پیوند می شود. این روش در ضایعات کوچک قابل استفاده است. عوارض جانبی آن عفونت، اسکار (اثرزخم)، ظاهر سنگفرشی، رنگدانه سازی منقوط یا شکست در رنگدانه سازی است.
  • گرافت پوستی به همراه تاول: در این روش بر روی پوست سالم از طریق گرما، مکش و فریزکردن تاول­ هایی ایجاد می­ شود. سپس سقف تاول­ها برداشته می­ شود و روی نواحی درگیر پیوند می­ شود. ریسک تشکیل اسکار در این روش کمتر از روش قبلی است.
  • میکرو پیگمانتاسیون (تتو): تتو، تزریق رنگدانه در حد فاصل قسمت رویی (اپیدرم) و زیرین (درم) توسط ابزار مخصوص است. این شیوه­ ی درمانی در ناحیه­ ی لب، خصوصاً در افراد با پوست تیره، بهترین پاسخ را می­ دهد. همسان کردن رنگ ضایعه با رنگ پوست سالم اطراف آن امری مشکل است.نواحی تحت درمان و پوست اطراف آن در مواجهه با آفتاب تغییر رنگ می­ دهد و تتو به مرور محو می­ شود.

با توجه به اینکه تمامی درمان های فوق، عوارض زیادی دارند و اغلب آن ها اثر درمانی ماندگار ندارند، نیاز به یافتن درمان های جدید و ماندگار امری بسیار ضروری است. سلول درمانی جهت درمان ویتیلیگو نتایج ارزشمندی را به ارمغان آورده است.

سلول درمانی از طریق پیوند ملانوسیت های خودی:

در این شیوه سلول های ملانوسیت (با نام محصولی ریکالرسل) از نواحی سالم پوست بیمار در شرایط استریل استخراج شده و به نواحی فاقد رنگدانه پیوند می شود تا از این طریق رنگدانه سازی را در محل ضایعه تحریک کند. این محصول حاوی سلول های کراتینوسیت و ملانوسیت مشتق از لایه اپیدرم پوست است. برای تولید این محصول نیاز به داشتن یک نمونه پوست از بیمار که معمولا از ناحیه نشیمن گاه بیمار است، جدا می شود. در این شیوه درمان نمونه از نواحی سالم پوست استخراج شده و به نواحی فاقد رنگدانه پیوند زده می شود تا در ضایعات پوستی، رنگدانه سازی انجام شود.

جداسازی سلول ها از پوست سالم در اتاق تمیز و تحت استاندارهای GMP انجام شده و با هضم آنزیمی سلول های کراتینوسیت و ملانوسیت از لایه ی اپیدرم نمونه پوست جدا می شود. استفاده از سلول های خودی رد پیوند را ناممکن می سازد. این محصول سلولی به روش تزریق داخل اپیدرمی در لکه های حاصل از بیماری ویتیلیگو تزریق می شود، سلول های ملانوسیت موجود در این محصول مسئول تولید رنگدانه و سلول های کراتینوسیت مسئول انتقال رنگدانه به پوست بیمار هستند. پانسمان محل پیوند یک هفته باقی می ماند و پس از یک ماه رنگدانه سازی شروع شده و طی ۴ ماه یا بیشتر قطعه پیوند شده رنگ می گیرد.

در مرحله­ ی پیشرونده ی ویتیلیگو، پوست سالم پس از مدتی ممکن است درگیر شود و اگر این پوست برای استخراج ملانوسیت به کار رود، سلول­ های حاصل، توانایی رنگدانه سازی را نخواهند داشت. لذا پیوند ملانوسیت­های خودی در بیمارانی که وضعیت پایداری دارند و بیماری آن­ها در مرحله­ ی پیشرونده­ نیست انجام می­ شود این امر مستلزم این است که ضایعات این بیماران در اندازه ثابت باشد و ضایعه­ ی جدیدی طی ۱۲ ماه قبل از پیوند ایجاد نشده باشد. همچنین بیمارانی که سابقه­ ی تشکیل بافت کلوئید در محل زخم را دارند، برای این شیوه­ ی درمانی نا مناسب هستند.

محصول ریکالرسل